rel='stylesheet' type='text/css'>

Księstwo na pograniczu

Ks. Andrzej Draguła

Czytając kolejne daty burzliwej historii Żagania i ziemi żagańskiej, trudno nie dojść do wniosku, iż w 1945 r. polska państwowość wróciła tutaj po wielu wiekach nieobecności. Już na długo przed wyodrębnieniem się księstwa żagańskiego w roku 1412 (według innych źródeł w 1413 r.), książę głogowski Henryk IV został zmuszony do złożenia hołdu królowi czeskiemu Janowi Luksemburskiemu. I tak rozpoczęły się zmienne koleje politycznej zależności. Żagań przeszedł spod panowania śląskich Piastów pod panowanie korony czeskiej, książąt saskich, cesarzy austriackich i królów pruskich. Historia księstwa kończy się faktycznie w 1935 r., kiedy to przestaje istnieć lenno tronowe Żagania.

 

Żagań piastowski

W 2002 r. Żagań hucznie obchodził jubileusz 800-lecia istnienia. Jak każda jubileuszowa data odnosząca się do tak zamierzchłej przeszłości, rok 1202 można uznać za datę umowną. Miasto bowiem zostało założone na prawie magdeburskim dopiero w 1280 r. Jubileusz odwołuje się do pierwszej udokumentowanej wzmianki o istnieniu grodu w Żaganiu. Z 1202 r. pochodzi dokument wystawiony przez księcia Henryka Brodatego dla klasztoru cystersów w Lubiążu, w którym to wspomina się kasztelana żagańskiego Stefana. Żagań należy już wtedy do głogowskiej linii Piastów śląskich, którzy od 1251 r. panują nad wyodrębnionym księstwem głogowskim. Pierwszym władcą księstwa głogowskiego był Konrad I.
Historia początku i końca samodzielnego piastowskiego panowania w Żaganiu związana jest z dwoma książętami o imieniu Jan. Jan I, syn Henryka VII, obejmuje Żagań w samodzielne władanie w roku 1412. Piastowskie panowanie potrwa już jednak niedługo, bo tylko do 1472 r., kiedy to Jan II Żagański, zwany również Szalonym, sprzedaje domenę książętom saskim. Już wtedy jednak niezależność księstwa żagańskiego została mocno nadwątlona. W 1329 r. król czeski Jan Luksemburski zhołdował księstwo żagańskie, a wraz z nim księstwa świdnickie, oleśnickie i legnickie. Następca Jana Luksemburskiego, Karol IV, ostatecznie wcielił do Czech Śląsk i Łużyce, a wraz z nimi Żagań, co stało się na mocy układów z roku 1348 i 1355.

 

Żagań saski i habsburski

W roku 1472 książę Jan II Szalony sprzedaje Żagań książętom saskim. Panowanie saskie nie trwa jednak zbyt długo, bo już w 1549 r. Żagań wraz z całym Śląskiem przechodzi pod władanie cesarza monarchii habsburskiej Ferdynanda I.
Już wkrótce Żagań staje się areną działań wojennych. Zatarg o budowę w Czechach kościołów w Hrobach i Broumovie rozpoczął długą wojnę, która w historii nazywana jest trzydziestoletnią (1618-48). Wojna ta miała podłoże religijne, z czasem stała się konfliktem politycznym. Śląsk i Łużyce stanęły zbrojnie po stronie króla Czech Fryderyka V. Jego zwolennicy zebrali się w Żaganiu, gdzie zgromadzono armię liczącą 8 tys. ludzi. Mając za sojusznika elektora saskiego, 4 listopada 1620 r. rozpoczęto wojnę z Żarami, które były własnością Promniców opowiadających się po stronie katolickiego cesarza Ferdynanda II. Klęska króla Czech pod Białą Górą zakończyła chwilowo konflikt, a w roku 1621 Śląsk wraz z Saksonią przeszły na stronę katolickiego cesarza, co dało kilka lat spokoju na pograniczu śląsko-łużyckim.
W 1626 r. rozpoczyna się kolejny okres zmagań wojennych. Przez Żagań i okoliczne Żary kilkakrotnie będzie przechodził Albrecht Wallenstein ze swoim 30-tysięcznym korpusem. Cesarska armia grabiła i niszczyła, co się dało, w myśl zasady, by wojna żywiła armię. W 1627 r. w nagrodę za zwycięstwa wojenne cesarz przekazuje Żagań pod zarząd dzielnego generała Wallensteina, który będzie nim rządził do roku 1634. Jemu właśnie zawdzięczać trzeba nie tylko splądrowanie i zniszczenie miasta, lecz także początki jego odbudowy wraz z przebudową obronnego zamku na pałac pod okiem włoskiego architekta Vincenzio Bocaccio. Za jego panowania przybywają do Żagania jezuici, którzy zakładają gimnazjum w opuszczonym przez franciszkanów klasztorze. W tym też czasie osiedla się tutaj Jan Kepler.
W 1634 r., po śmierci Wallensteina, który miałby być otruty na rozkaz samego cesarza, Żagań powraca na 12 lat pod panowanie cesarskie. Następnym właścicielem miasta staje się książę Lobkowitz, który odkupuje Żagań od cesarza Ferdynanda III. On to, tym razem pod okiem innego włoskiego architekta Antonio della Porta, podejmuje przebudowę pałacu.

 

Żagań pruski

 Kolejna zmiana właściciela następuje w 1740 r., gdy w wyniku przegranej wojny Austrii z Prusami o Dolny Śląsk Żagań przechodzi pod panowanie pruskie. Ostateczne ugruntowanie władzy pruskiej na Śląsku nastąpiło po zakończeniu wojny siedmioletniej (1756-63), wygranej przez Prusy pod dowództwem króla Fryderyka II. Zanim to się jednak stało, Żagań wraz z sąsiednimi Żarami raz jeszcze był świadkiem bitew, które toczyły się tutaj w 1759 r. między armią cesarską i armią pruską.
W 1786 r. księstwo żagańskie nabywa książę kurlandzki Piotr Biron. Za jego rządów powstaje w mieście nowy szpital i drukarnia książek, a zespół pałacowo-parkowy zostaje poddany renowacji. W tym też czasie, w drodze do Rosji, miasto „odwiedza” Napoleon wraz ze swoją armią. W 1844 r. władzę nad miastem przejmuje córka księcia Birona – Dorota Talleyrand-Perigord, która nabywa księstwo na własność. Jej to miasto zawdzięcza okres swej największej szczytności, kiedy Żagań staje się znanym na całą Europę ośrodkiem kulturalnym.
Druga połowa XIX stulecia to dla Żagania okres silnego rozwoju. Przez Żagań przebiega linia kolejowa łącząca Wrocław z Berlinem, która umożliwi uruchomienie dużego przemysłu. Tutaj też powstają duże koszary wojsk artyleryjskich, a następnie wojsk pancernych. II wojna światowa zastaje Żagań silnym ośrodkiem północnej części Dolnego Śląska.

Edycja zielonogórsko-gorzowska 27/2004

 

Historię Księstwa poprzez osoby władające nim przedstawia tabela ze strony.

 

 

Księstwo Żagańskie
DO 1274 W SKŁADZIE KS. GŁOGOWSKIEGO
Dynastia Piastów 1274 – 1284 PRZEMYSŁAW I
1284 – 1304 KONRAD III GARBATY
1304 – 1309 HENRYK III
1309 – 1312 KONRAD IV ( I ) OLEŚNICKI
1309 – 1312 BOLESŁAW
1309 – 1316 JAN I
1309 – 1316 PRZEMYSŁAW II
1309 – 1342 HENRYK IV WIERNY
1342 – 1369 HENRYK V ŻELAZNY
1369 – 1378 HENRYK VII RUMPOLD
1369 – 1378 HENRYK VIII WRÓBEL
1369 – 1393 HENRYK VI STARSZY
1393 – 1397 HENRYK VIII WRÓBEL
1397 – 1412 HENRYK IX
1397 – 1412 HENRYK X
1397 – 1412 WACŁAW I
1397 – 1439 JAN II
1439 – 1449 JAN III ZŁY
1439 – 1449 WACŁAW II
1439 – 1454 RUDOLF
1439 – 1461 BALTAZAR
1461 – 1468 JAN III ZŁY
1468 – 1472 BALTAZAR
1472 – 1476 JAN III ZŁY
OD 1476 DO SAKSONII
Hohenzollern 1553 – 1558 JERZY FRYDERYK
D. Promnitz 1558 – 1562 BALTAZAR
1562 – 1597 ZYGFRYD
1597 – 1601 ANZELM
OD 1601 DO CESARSTWA
Wallenstein 1627 – 1634 ALBRECHT WACŁAW EUZEBIUSZ
OD 1634 DO CESARSTWA
Rodzina Lobkowitz 1646 – 1677 WACŁAW FRANCISZEK EUZEBIUSZ
1677 – 1715 FERDYNAND AUGUST LEOPOLD
1715 – 1734 FILIP HIACYNT
1734 – 1739 WACŁAW FERDYNAND KAROL
1734 – 1784 FERDYNAND FILIP JÓZEF
1784 – 1785 JÓZEF FRANCISZEK MAKSYMILIAN
Hohenlohe 1785 FRYDERYK LUDWIK
Rodzina Bironów 1785 – 1800 PIOTR
1800 – 1839 KATARZYNA [Wilhelmina]
1839 – 1845 PAULINA
1845 – 1861 DOROTA
W 1862 Żagań przeszedł do rodziny Telleyrand – PERIGORD
Rodzina de Talleyrand-Périgord 1861-1898  Ludwik Napoleon
1898-1906  Boson I
1906-1910  Hélie de
1910-1929  Howard Maurice
 Rodzina de Talleyrand-Périgord Valencay
1929-1935  Boson II

 

W 1935 władze III Rzeszy skonfiskowały księstwo.

Permalink do tego artykułu: http://palacchichy.pl/historia-ksiestwa-zaganskiego/ksiestwo-na-pograniczu/

1 komentarz

  1. Mirosław

    Żagański okres piastowski od 1202r. do 1472 r.
    Okres kiedy Księstwo Żagańskie znajdowało się we władaniu książąt piastowskich trwał do 1472 roku, kiedy zostało sprzedane przez Jana II książętom saskim z rodu Wettynów. Trudno określić jednoznacznie początki kiedy władzę nad tymi ziemiami objęli Piastowie, ale można przyjąć, iż nastąpiło to około 990 roku kiedy to Mieszko I zajmuje ziemie leżące po prawej stronie Bobru, który od tego czasu stanowi zachodnią granicę państwa Mieszka I. Przez prawie 500 lat kształtowali krajobraz polityczny i gospodarczy tych ziem wyrywając naturze skrawki ziemi do zagospodarowania, tworząc podwaliny osadnictwu zakładając wsie i miasta oraz ośrodki obronne mające bronić przed najeźdźcami idącymi zza zachodniej granicy. Tworzyli podstawy administracji i prawa na tym obszarze, byli krzewicielami nowej dla zamieszkałego tutaj ludu rzymskiej religii. Gdy nadszedł odpowiedni czas aby zacząć nadrabiać opóźnienia względem rozwoju cywilizacji świata zachodniego, książę Henryk Brodaty zainicjował na szeroką skalę osadnictwo na ziemiach Śląska. Napływali z Zachodu pozbawieni ziemi osadnicy rolni, zubożałe rycerstwo , rzemieślnicy znający swój fach , oraz ci których doświadczenie było bardzo przydatne do zagospodarowania podarowanych im dzikich ziem puszczańskich. Jednocześnie podejmowane przez kościół działania do uporządkowania administracji parafialnej w obszarze Śląska sprzyjały władzy książęcej do umocnienia swego władztwa. Szczególnie widoczne to było za czasów Henryka Brodatego, któremu poczynania kościoła w tym względzie były bardzo pomocne.
    Pierwsza wzmianka o Żaganiu jako grodzie pochodzi z 1202 roku. Wówczas występuje zapis o kasztelanie żagańskim Stefanie. Jest to jedna z najstarszych, potwierdzonych źródłowo kasztelanii na Śląsku, obok kasztelanii w Lubuszu, Bolesławcu, Nowogrodzie Bobrzańskim, Krośnie Odrzańskim, Bardzie, Legnicy, a na wschodnich granicach dzielnicy w Sądowlu, Miliczu i Ryczynie. Jednakże początki miasta wiązane są ze Starym Żaganiem gdzie istniała osada targowa, której początki sięgają pierwszej połowy XII wieku, z kościołem romańskim pw. św. Wincentego powstałym przed 1149 rokiem.
    Kolonizacja północno-zachodnich obszarów Śląska przez Henryka Brodatego, miała przeciwstawić się również ekspansji niemieckiej na wschód. Książę doskonale rozumiał, że jednym z mechanizmów wzmacniających państwo jest potencjał gospodarczy , oraz administracja nowymi kolonizowanymi obszarami. Stąd też idące w parze z działaniami księcia ,poczynania kościoła porządkującego organizację parafialną w dzielnicy śląskiej były dla tego zamierzenia księcia bardzo na czasie. Najprawdopodobniej ten element polityki Henryka Brodatego miał znaczny wpływ na założenie klasztoru kanoników regularnych w Nowogrodzie Bobrzańskim w 1217 roku. Sprowadzeni kanonicy mieli spełnić w tym miejscu ściśle określoną rolę związaną z zagospodarowaniem nowych obszarów. Dalsze umacnianie się osadnictwa na prawym brzegu Bobru, doprowadziło do lokacji miasta Żagania. Trudno jednoznacznie określić datę tego zdarzenia, z uwagi na brak dokumentu źródłowego jakim jest akt lokacyjny, ale należy przyjąć okres pomiędzy lokacją miasta Głogowa w 1248 r. który od tego czasu stał się stolicą wyodrębnionego księstwa, a przed 1260 rokiem kiedy nastąpiła lokacja Szprotawy na wzór Żagania. Pod koniec XII wieku Żagań był już miejscem gdzie prowadzono handel nie tylko lokalny, ale też daleko wykraczający poza jego granice. Z uwagi na istniejący kościół oraz komorę celną ,spełniał rolę ośrodka religijnego i administracyjnego. Niezależnie od intencji księcia Henryka Brodatego związanych z osadzeniem w Nowogrodzie Bobrzańskim kanoników regularnych, w latach następnych zaznacza się ich duża aktywność w zakresie zagospodarowywania otrzymanych terenów. Powiększają swój stan posiadania. Otrzymują kolejne nadania ziemskie, w tym również w Ziemi Lubuskiej. W latach 1237-1263 zakładają kolejne wsie . Mimo zagospodarowywania nadanych im ziem, ich ogólna sytuacja w tym okresie nie była najlepsza. Położenie klasztoru na uboczu, pogłębiająca się stagnacja gospodarcza Nowogrodu Bobrzańskiego, nie rokowały kanonikom dobrze na przyszłość. Stąd też czynili zabiegi o przeniesienie ich do rozwijającego się Żagania. Śmierć Henryka Brodatego w 1238 roku zaważyła na sytuacji politycznej jaka się wówczas wytworzyła na Śląsku. Rządy następców Henryka Brodatego, a zwłaszcza młodocianych synów Henryka Pobożnego doprowadziły ostatecznie do upadku władzy książęcej. Rozpoczął się proces rozdrobnienia dzielnicy śląskiej, który w 1278 roku doprowadził do podziału księstwa głogowskiego na dzielnice. Wraz ze zmianami politycznymi na mapie księstwa głogowskiego książę Przemysław przenosi siedzibę kanoników regularnych do Żagania. Jeszcze w 1280 roku, zanim kanonicy regularni trafiają do Żagania, miasto powiększa się o Nowy Rynek.
    Druga połowa XIII wieku zaznacza w sposób istotny odrębność rozwojową Śląska od reszty ziem polskich. Na ziemi śląskiej ruch lokacyjny został rozpoczęty najwcześniej, oraz przebiegał bardzo intensywnie. To co odróżniało ziemię śląską od pozostałych ziem polskich, to przede wszystkim wysoki stopień zurbanizowania tej dzielnicy. Nadto bardzo żywe polityczne, gospodarcze oraz religijne związki z Czechami sprawiły, że przejmowano stamtąd wypracowane już wzorce ustrojowe, znacznie odbiegające od tych panujących w pozostałych dzielnicach Polski. Niekorzystnym jednakże elementem dla szybkiego rozwoju gospodarczego tych ziem było postępujące rozdrobnienie feudalne, oraz bratobójcze walki sukcesyjne.
    W takich warunkach geopolitycznych Żagań wszedł na drogę rozwoju, w czym znaczny udział mieli kanonicy regularni sprowadzeni do rozwijającego się miasta. Odegrali oni w tym procesie bardzo ważną rolę. Ziemie które otrzymywali od książąt żagańskich, pod ich zarządem zaczęły stanowić jednolity, zwarty organizm osadniczy. Bardzo intensywny rozwój miasta Żagania który widoczny jest w XIV wieku następował w dwóch etapach. Pierwszym niejako etapem był rozwój miasta do około 1280 r. kiedy było ono ograniczone z jednej strony Młynówką oraz Bobrem, od północy uskokiem terenu, natomiast od wschodu granica miasta przebiegała w miejscu wyznaczonym dziś ulicą Długą. Tylko z tej strony można było swobodnie wytyczyć linię murów obronnych, bowiem z pozostałych stron, co i dziś jest widoczne, linie te wyznaczało naturalne ukształtowanie terenu. Drugi etap rozwoju następuje po 1280 roku, kiedy miasto zostaje poszerzone w kierunku wschodnim. Swoje miejsce znajduje w mieście drugi zakon, a mianowicie franciszkanie sprowadzeni w 1284 roku. ich pojawienie się w Żaganiu było niewątpliwie zabiegiem mającym zapewnić księciu wzmocnienie swej pozycji. Rękojmę tego dawało silne miasto, z silnym zapleczem. Przełom XIII/XIV wieku to dla miasta dobry okres. Żagań to już miasto z dwoma klasztorami i dwoma kościołami, nowym zamkiem książęcym, dwoma placami targowymi ( rynkami ) z ratuszem obwarowane murami obronnymi z trzema bramami wjazdowymi. Był też szpital, łaźnia i szkoła. Z takim organizmem miejskim należało się już liczyć. Kiedy władzę w księstwie objął książę Henryk III swymi działaniami skupił całą władzę książęcą nad księstwem głogowskim, a także nad ziemiami zachodniej Wielkopolski. Jego wizje sięgały dalej. Aspirował bowiem do tronu krakowskiego. Pomocni mu w tym byli żagańscy kanonicy regularni, którzy czerpali też pełną miarą z przychylności jaką darzyła ich władza księcia. Jeszcze dalej w relacjach z klasztorem poszedł syn Henryka III, Henryk IV Wierny od 1309 roku władca Żagania który obdarzył konwent żagański szeregiem kolejnych przywilejów i darowizn.
    Nie cały czas sprawy księstwa, miasta i żagańskiego konwentu układały się pomyślnie dla wszystkich. Pomyślność tą zachwiały miedzy innymi walki o sukcesję głogowską, a wola utrzymania się u władzy żagańskich książąt nad rozległą dzielnicą, zmusiły zapewne kolejnych książąt do odstąpienia miasta w 1312r. tytułem zastawu Janowi Bibersteinowi, a rok później margrabiemu brandenburskiemu. Po śmierci Henryka IV następuje zasadniczy zwrot w stosunkach pomiędzy klasztorem a panującymi. Władzę w księstwie przejmuje jego syn Henryk V Żelazny. Osoba o zupełnie odmiennych poglądach dotyczących relacji pomiędzy panującymi i klasztorem kanoników regularnych. Uważał, że kościół jest feudałem zabiegającym bardziej o dobra doczesne niż duchowe. Stąd też nie ukrywał swej wrogości do kościoła jako instytucji. Traktował konwent jako równorzędnego feudała który uszczupla jego dochody.
    Kiedy książę Henryk V zmarł w 1369 roku, został pochowany w krypcie kościoła parafialnego. Pomimo wielu zatargów i niegodziwości jakich zakonnicy doświadczyli ze strony księcia, zgodzili się aby spoczął obok swego ojca. Był on drugim piastowskim księciem Żagania, pochowanym w żagańskim klasztorze. Do 1454 roku pochowanych zostało w żagańskim kościele klasztornym kolejnych sześciu książąt żagańskich .
    Miasto w tym czasie było już otoczone kamiennymi murami, z trzema bramami : Żarską od zachodu, Szprotawską od wschodu, oraz Szpitalną od północy. Mimo poszerzenia miasta w kierunku wschodnim nie zmienił się układ komunikacyjny dróg wylotowych . Przez Bramę Szprotawską, która w wyniku przesunięcia miasta znalazła się w pobliżu zamku książęcego wiódł główny szlak handlowy od wschodu. Przez Bramę Żarską Niski Trakt kierował się ku przeprawie na Bobrze od zachodu. Natomiast Bramą Szpitalną wiodła droga do Kożuchowa i Nowogrodu Bobrzańskiego. Na przedmieściu szprotawskim, w miejscu gdzie była kaplica dla trędowatych, około 1336 roku powstaje kościół pw. św. Wawrzyńca.
    Rozbudowa miasta wiązała się również z rozwojem rzemiosła. Pomimo niewielu zachowanych wzmianek na ten temat dotyczących Żagania, można wnioskować na podstawie innych miast śląskich, że rzemiosło żagańskie było już wtedy na dość wysokim stopniu rozwoju. W 1318 roku, co wynika z zachowanych dokumentów, na przedmieściu Żagania istnieje już wieś Rybaki. Dziwnym byłoby, gdyby z uwagi na obfitość wód rzeki Bóbr , Czernej i Kwisy ten rodzaj rzemiosła nie wykształcił się na tym terenie. W początkach XIV wieku wzmiankowani są piekarze, rzeźnicy, obuwnicy, tkacze – sukiennicy, czy też kramarze. W latach późniejszych odnotowuje się cechy kowali, krawców, kuśnierzy i bednarzy. Za opata Ludolfa ( 1394-1422) w okolicy Żagania funkcjonowało 14 młynów, które pracowały na rzecz klasztoru. Wzmianki o młynach występują jeszcze wcześniej , a mianowicie w latach 1307, 1317 i 1337. Z uwagi na występujące w okolicach Żagania złoża rud darniowych, istniały też liczne kuźnice, o czym w wieku XVI pisał poeta Krzysztof Winter, poświęcając ich opisowi cały poemat w języku łacińskim.
    Już w początku XIII wieku Żagań tak jak i inne znaczniejsze śląskie miasta miał swoją mennicę. Z nastaniem XIV wieku istnieje w Żaganiu specjalny cech kupców, co świadczy o rozwiniętym handlu, nie tylko wewnętrznym , ale też importowo-tranzytowym. O zasięgu międzynarodowym handlu, świadczy między innymi istnienie targu solnego w mieście. Działający cech kupców potwierdza ówczesną rangę miasta, z uwagi na to, że w tym czasie sprzedażą swoich wyrobów zajmowali się jeszcze sami rzemieślnicy, bez pośrednictwa cechów. Znamienną rolę w budowaniu podstaw ekonomicznych miasta odgrywały organizowane jarmarki. W Żaganiu jarmark odbywał się corocznie 29 września, w dniu św. Michała. Od XIII wieku istnieje w Żaganiu szkoła, której funkcjonowanie zapoczątkowane zostało przez klasztor kanoników regularnych, po ich sprowadzeniu do miasta.
    Jak widzimy Żagań XIII i XIV wieku był miastem które nie stało na uboczu głębokich zmian polityczno ekonomicznych jakie zachodziły w dzielnicy śląskiej . Rozwój gospodarczy sprawił, iż było to miasto bogate i rozwijające się w dobrym kierunku. Mieszczaństwo żagańskie było posiadaczem również ziem w okolicznych wsiach. Aktywność na tle powiększania swego majątku przejawiali również kanonicy żagańscy. Stałym źródłem dochodów klasztoru dalej są liczne fundacje oraz darowizny.
    Wiek XIV jest dla dzielnicy śląskiej przełomowym okresem. Wraz ze śmiercią króla polskiego Kazimierza Wielkiego umierają jego plany inkorporacji Śląska do Polski Odtąd tak zdecydowane działania władców Polski zmierzające do odzyskania Śląska dla Polski powoli zamierają. Zaprzepaszczone zostaje też z wielkim trudem budowane przez Henryka V zjednoczenie całego księstwa głogowskiego. Jego dziedzicami zostają trzej synowie : Henryk VI Starszy, Henryk VII Rumpold oraz Henryk VIII Wróbel. Opiekę nad młodocianymi książętami sprawował książę Ludwik Brzeski, który doprowadził do zawarcia w sierpniu 1371 roku układu, na mocy którego książęta postanawiają rządzić wspólnie księstwem żagańsko-głogowskim. Od samego początku ich wspólne rządy nie są wolne od wzajemnych nieporozumień. Postępuje dalsze rozdrobnienie księstwa. W grudniu 1375 roku, z polecenia cesarza Karola IV podzielono na dwie części miasto Górę. Dokonano również podziału książęcych części Ścinawy i Głogowa. Podziały oraz nieudolność rządów młodocianych książąt, pogłębiła kryzys gospodarczy księstwa. Doprowadzając do anarchii, widocznej chociażby w bezprawnych działaniach księcia Henryka VI wobec klasztoru żagańskiego, książęta przyczynili się między innymi do tego, iż 15 sierpnia 1378 roku dokonano podziału księstwa głogowsko-żagańskiego. Północną część księstwa ze stolicą w Żaganiu otrzymał Henryk VI. Należały do niego ponadto Krosno, Butenice, Bobrowice, Nowogród Bobrzański i Świebodzin. Henryk VII natomiast otrzymał dzielnicę głogowską z Głogowem, Bytomiem, Ścinawą, Górą, Kobielinem, Międzyrzeczem, Przedmościem, Rudą, Ryczynem i Tarnowem. Dzielnicę ze stolicą w Kożuchowie , oraz Zieloną Górę, Sławę, Sulechów i Celichów otrzymał Henryk VIII. Tym samym rozpadło się księstwo głogowsko-żagańskie, jeden z największych kompleksów terytorialnych dzielnicy śląskiej, a potomkowie Henryka V Żelaznego stają się książątkami, pozbawionymi jakichkolwiek ambicji politycznych.
    Inaczej wygląda sytuacja żagańskich kanoników którzy prowadząc spory z władzą książęcą skupiają się również na działaniach które nakreślają im ich statuty. Jeszcze przed 1300 rokiem istniała w Żaganiu szkoła elementarna prowadzona w klasztorze. Obok niej działała szkoła nowicjatu, która dawała możliwość kontynuowania nauki uniwersyteckiej, z której to możliwości kanonicy żagańscy korzystali. Natomiast pod koniec XIV wieku klasztor prowadził studia teologiczne na bardzo wysokim poziomie, bliskim uniwersyteckiemu. Niewątpliwy wpływ na poziom kształcenia poza wykształceniem wykładowców był zgromadzony zasób biblioteczny w bibliotece klasztornej. Ciągłe podnoszenie kultury intelektualnej zakonu było jednym z priorytetów przełożonych klasztoru. Zresztą statuty arrowezyjskie w oparciu o które żagański klasztor dokonywał reformy wewnętrznej, były podstawą jego funkcjonowania. Lata drugiej połowy XIV wieku to okres reformy zakonu kanoników regularnych którą zapoczątkował papież Benedykt XII. Reforma ta zainicjowana w Czechach, zwana „ reformą roudnicką” zaczęła rozprzestrzeniać się na kraje sąsiednie sięgając również klasztoru żagańskiego. W tym czasie opatem żagańskiego klasztoru był Ludolf. Złotym okresem dla rozwoju klasztoru oraz jego biblioteki i skryptorium były rządy opata Ludolfa. Znanego kaznodziei , teologa, apologety, historyka i pisarza. Na ten złoty okres pracowali również jego poprzednicy. W trzeciej ćwierci XIV wieku w Pradze a później w Erfurcie studiuje jednocześnie aż trzech braci : Mikołaj z Zielonej Góry, Jan Frankinfort i Augustyn. Biblioteka również za przyczyną skryptorium powiększa swoje zasoby. Za Ludolfa zbiory już tak się rozrosły, że wymagały osobnego pomieszczenia. W zasobach bibliotecznych znaleźć można było wiele dzieł z zakresu teologii, filozofii, prawa, medycyny, literatury pięknej z dziełami Petrarki i Boccacia, oraz literaturą przyrodniczą. Opat Ludolf bardzo dużą wagę przywiązywał też do działającego skryptorium. Nadto już jako opat przepisywanie ksiąg zadawał braciom jako pokutę za przewinienia. Okres jego rządów to nie do końca czas spokoju i stabilizacji w relacjach z książętami. Oprócz aktywności politycznej i intelektualnej, kanonicy realizują prace związane z przebudową kościoła i klasztoru.
    Szerzej w tym miejscu należy nakreślić okres rządów Jana I, który w lipcu 1404 roku przejął rządy w księstwie w imieniu swoim i swoich braci jako książę Głogowa i Żagania. Ożenił się z córką elektora saskiego Rudolfa Scholastyką, czym wedle prawa zwyczajowego stał się pełnoprawnym władcą. Książę przejął inicjatywę w swoje ręce. Po ślubie z córką elektora saskiego Jan I w osobie Rudolfa Saskiego znalazł silnego sprzymierzeńca w sporze z braćmi. W roku 1413 dziedzictwo Henryka VIII zostało podzielone, przy czym Żagań od tej chwili na trwałe zostaje wydzielony ze struktur administracyjnych księstwa głogowskiego. Powstałe w ten sposób udzielne księstwo żagańskie, stało się niezależnym tworem politycznym w strukturach Śląska. Księciu Janowi I przypadł obok Żagania, Nowogród Bobrzański i Przewóz. Pozostałe ziemie dzielnicy głogowskiej nadal pozostały we wspólnym władaniu młodszych braci Jana, Henryka IX Starszego, Henryka X Rumpolda i Wacława. W 1418 r. doszło do kolejnych podziałów ziemi głogowskiej z którego Wacław otrzymał od braci ziemie z Krosnem, Bytnicą oraz Świebodzinem. Pozostałymi z tych podziałów ziemiami, a więc Głogowem, Polkowicami, Kożuchowem, Zieloną Górą, Cylichowem i Sławą, rządzili wspólnie Henryk IX Starszy i Henryk X Rumpold. Książę Henryk X zmarł w 1423 roku, a Wacław zginął około 1430/31 roku (obaj nie pozostawili potomków) , w związku z czym Henryk IX skupił w swym ręku władzę nad ziemiami całego księstwa głogowskiego za wyjątkiem Żagania.
    Rządy Jana I w wydzielonym księstwie żagańskim sprawiły, iż od samego początku rozwijało się ono pod każdym względem. Szczególną opieką Jan I otaczał miasta którym nadał szereg przywilejów, spośród których prawo bicia własnej monety otrzymał najpierw Żagań , a potem Szprotawa( 1407) . Źle natomiast układały się relacje księcia Jana I z klasztorem żagańskich kanoników. W 1415 roku, przy aprobacie księcia Jana I mieszczanie żagańscy zabronili kanonikom uprawy chmielu, oraz sprzedaży piwa w obrębie mili zapowiedniej . Nadto udali się do Jabłonowa który był wsią klasztorną, gdzie zniszczyli urządzenia browarnicze oraz wylali z beczek piwo. Opat Ludolf rzucił klątwę na wszystkich uczestników zajścia, uzyskując potwierdzenie archidiakona głogowskiego, a archiprezbiter rozszerzył klątwę na obszar całego księstwa. Taka postawa klasztoru podsyciła tylko eskalację niezadowolenia wśród poddanych księcia Jana I, i rozszerzyła akty przemocy. W innych wsiach klasztornych doszło do incydentów niszczenia urządzeń browarniczych, a co najbardziej zagorzali przeciwnicy opata Ludolfa zamierzali go otruć. Sytuacja ta doprowadziła do utraty prawa warzenia przez klasztor piwa w obrębie mili miejskiej. Prawo takie klasztor zatrzymał jedynie w miejscowościach leżących daleko od Żagania. Otwarty już konflikt księcia z klasztorem spowodował, iż Jan I podjął dalsze działania zmniejszające dochody klasztorne. Wypędził czynszowników klasztornych z miejskich straganów w których sprzedawali mięso, chleb i buty. Na nic zdały się protesty opata Ludolfa. Dopiero po wpłaceniu księciu przez klasztor 150 grzywien, uzyskali w 1410 roku nowy przywilej, który potwierdzał klasztorowi stare prawa do posiadania kramów w żagańskim rynku.
    Apogeum konfliktu pomiędzy księciem a klasztorem nadchodzi po śmierci opata Ludolfa w 1422 roku, kiedy rządy w klasztorze objął bezkompromisowy Henryk II Lesław ( 1422-1432). Jego twarde stanowisko wobec książęcej przemocy, tylko pogłębiły konflikt księcia z klasztorem. Zaistniałe na tym tle problemy klasztoru dały Janowi I pretekst do interwencji w jego wewnętrzne sprawy. Książę ingerował nie tylko w sprawy gospodarcze klasztoru. Jednym z przejawów ingerencji w sprawy duszpasterstwa opactwa było nakłonienie w roku 1426 prezbitera Jana Lupi do objęcia należącej do klasztoru kaplicy Najświętszej Marii Panny w Żaganiu, gdzie znajdował się „cudowny” obraz Matki Bożej cieszący się znaczną popularnością wśród wiernych. Nadto książę Jan tolerował wygłaszanie w tym samym miejscu kazań przez nieuprawnioną osobę, która poza tym głosiła nauki Husa i wiklifistów . W takiej sytuacji opat Leslav został przez księcia uwięziony na trzy miesiące, a bezskuteczne żądania skierowane do biskupa wrocławskiego o jego wykup spowodowały , że w 1429 roku książę kazał go oślepić poprzez wyłupienie oka . Tym samym Henryk Lesław został niewidomym jako, że wcześniej stracił już jedne oko w nieszczęśliwym wypadku, podczas przycinania krzewów różanych w ogrodach prepozytury św. Ducha w Żaganiu gdzie był prepozytem. Ponadto opat był oprowadzany w więzach i półnagi ulicami Żagania celem jego ośmieszenia przed mieszczanami. Początkowo książę wydał na opata wyrok śmierci poprzez utopienie w Bobrze. Ostatecznie wyroku nie wykonano prawdopodobnie z uwagi na to, że zdołał uciec do Zielonej Góry. Pomimo tych zatargów z opactwem dla księcia niewątpliwie najistotniejszą sprawę stanowiły sprawy rozwoju gospodarczego całego księstwa. Najważniejszą jak się zdaje rzeczą której dokonał była dbałość o bezpieczeństwo kupców na drogach. Zapewnienie bezpieczeństwa na drogach księstwa żagańskiego spowodowało, iż kupcy zaczęli omijać inne drogi wiodące przez ziemie ościenne. Szczególne znaczenie miał tzw. niski trakt, lub trakt solny którą wożono z Lipska i Halle sól do Wrocławia i Poznania. Stanowił on dogodne połączenie pomiędzy miastami Wielkopolski i Dolnego Śląska a Niemcami. Łączył takie miasta jak : Lipsk, Naumburg, Halle, Mużaków, Trzebiel, Żary, Żagań, Szprotawę, Kożuchów, Głogów, Wschowę i Kościan. Pobliskie Żary dla zapewnienia bezpieczeństwa kupcom wędrującym przez swoje ziemie brały natomiast udział w powstałym w 1346 roku Związku Sześciu Miast królewskich na Górnych Łużycach . Tak realizowana polityka gospodarcza księcia poprzez wspieranie rozwoju rzemiosła, poparta otwartością handlu dawała wymierne korzyści miastom księstwa.
    Działalność na niwie politycznej jaką prowadził książę, pozwoliła oddalić niebezpieczeństwo wojny i uchronić Żagań przed zniszczeniem jakiego doświadczyły inne miasta i ziemie śląskie. W 1429 roku, kiedy wojska husyckie zbliżały się do Żagania, istniejące obwarowania nie ochroniłyby grodu. Za cenę 600 reńskich guldenów książę po prostu kupił pokój.
    Książę Jan I zmarł 12 kwietnia 1439 roku i pomimo ciągłych sporów z żagańskimi kanonikami został pochowany w ich klasztorze. Jest przedstawiany w klasztornej kronice jako władca okrutny, porównywany do rzymskich cesarzy Nerona i Dioklecjana którzy mieczem, torturami, ogniem /…/ pozbawiali życia chrześcijan w krótkim czasie/…/ ten zaś ( Jan I) przez długotrwałe więzienia i tortury.
    Okres przypadający na lata od około 1440 do 1460 to czasy anarchii feudalnej na Śląsku. Takim najjaskrawszym przykładem ówczesnej anarchii były stosunki panujące w księstwie głogowsko – żagańskim tego okresu, które ostatecznie w trzeciej ćwierci tego stulecia doprowadziły do utraty piastowskiego dziedzictwa na rzecz Sasów.
    Nie bez znaczenia na taki stan rzeczy miała niewątpliwie ówczesna sytuacja polityczna w tej części Europy. Ziemia śląska coraz silniej zbliżała się politycznie ku Czechom, gdzie skupiano się na walce o koronę czeską osłabiając jednocześnie władzę zwierzchnią co było na rękę książętom śląskim. Korzystali z tego i książęta żagańscy, sukcesorzy Jana I którymi zostali jego czterej synowie : Baltazar, Rudolf , Jan i Wacław. Dwaj ostatni jako nieletni ( Wacław w chwili śmierci ojca miał ok. 5 lat, a Jan o rok starszy- 6 ) faktycznie jednakże żadnej władzy nie sprawowali i nie mieli jakiegokolwiek wpływu na zachodzące wydarzenia polityczne i gospodarcze. W zasadzie to całe księstwo żagańskie po śmierci Jana I przysługiwało jego żonie a matce wyżej wymienionych książąt Scholastyce, która po namowie swych synów zrezygnowała z rządów w księstwie. Przeniosła się do Nowogrodu Bobrzańskiego gdzie na zamku mając skromne uposażenie spędziła resztę swego życia.
    O ile ogólna sytuacja społeczno – polityczna oraz gospodarcza nie wyglądała najlepiej, o tyle żagańskie opactwo weszło w to stulecie w nie najgorszej kondycji. Zapoczątkowane w klasztorze, oraz prowadzone przez długie lata reformy życia wewnętrznego zaczęły przynosić wymierne efekty. Po śmierci kolejnego opata Henryka Stislava w 1449 roku następcą jego został Augustyn Francke ( 1449 – 1450 ), były kapelan, syn sołtysa spod Żagania. Słabo radził sobie ze sprawami dotyczącymi naprawy życia wewnętrznego w klasztorze, jednakże próbował tym zadaniom sprostać. Wysłał do Arrovaise swego przeora Szymona Arnoldiego na kapitułę generalną , w której od wielu lat kanonia żagańska nie uczestniczyła. Macierzyste opactwo nie przedstawiało się wówczas korzystnie a tamtejsi kanonicy nic nie wiedzieli o żagańskim klasztorze ani o jego początkach. Jedną z najistotniejszych spraw jakie Arnoldi starał się tam załatwić, to potwierdzenie przynależności żagańskiego konwentu do macierzystej kongregacji w Arrovaise. Takim sposobem żagański konwent znalazł się w posiadaniu dwóch wersji konstytucji : szwajcarskiej ( którą przywiózł Fabri po soborze w Bazylei ), oraz arrovezyjskiej którą przywiózł z sobą Arnoldi. Misja Szymona Arnoldiego dla żagańskiego konwentu była bardzo ważna z wielu powodów. Jednym z nich było potwierdzenie przynależności do kongregacji arrovezyjskiej a to z kolei nawiązywało do początków żagańskiego klasztoru i jego przeszłości.
    Po śmierci Jana I księstwem żagańskim w pierwszych latach współrządzili wszyscy bracia. Jednakże w 1449 roku dokonali podziału ojcowizny w taki sposób, iż starsi bracia Baltazar i Rudolf objęli księstwo żagańskie wraz z Żaganiem. Młodszym braciom wyznaczyli zaś Przewóz z najbliższą okolicą. Prawdopodobnym jest, iż Rudolf zrezygnował ze współrządzenia w księstwie zadawalając się roczną pensją wypłacaną mu przez brata. Ogólna sytuacja finansowa całego księstwa nie była zadawalająca. Stąd też zarówno Baltazar i Rudolf szukając możliwości napełnienia swej kiesy, czynnie wystąpili po stronie Zakonu Krzyżackiego w wojnie trzynastoletniej ( 1454 – 1466 ), za co mieli otrzymać kwotę 40 tysięcy guldenów reńskich. Kwota ta wynikająca ze skryptu dłużnego wystawionego przez ówczesnego mistrza krzyżackiego Ludwika von Erlichshausena w 1455 roku , miała stanowić żołd dla obu książąt oraz dla ich żołnierzy. Dług ten Krzyżacy uregulowali dopiero po 25 latach, kiedy to Jan II naciskając wielkiego mistrza Zakonu szukał również pomocy u króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka. Interwencja była chyba skuteczna bowiem w listopadzie 1482 roku Jan II otrzymał pierwszą ratę zadatku w wysokości 4700 florenów, a w marcu roku następnego pozostałą część. W wojnie tej książę Rudolf wspólnie z Bernardem Szumborskim pochodzącym z Moraw, wspólnie dowodzili armią zaciężną która we wrześniu 1454 roku pokonała wojska polskie pod Chojnicami, co uratowało państwo krzyżackie w Prusach od grożącej im klęski i zagłady. Książę Rudolf ciężko ranny w bitwie po paru dniach zmarł ( 18.IX.1454 ).Dokładne miejsce pochówku księcia Rudolfa nie jest znane ale prawdopodobnym jest, iż został pochowany w klasztornym kościele kanoników regularnych w Żaganiu. Książę Baltazar został wówczas jedynym i wyłącznym władcą księstwa żagańskiego. W latach 1454-1457 również nie mniej aktywnie walczył po stronie krzyżackiej w Prusach. Natomiast w 1458 roku prowadził działania do zmobilizowania książąt śląskich aby ci włączyli się do wojny po stronie krzyżackiej. Zabiegi te jednakże skończyły się niepowodzeniem.
    Z kolei w ziemi przewoskiej wyłączne rządy sprawował Jan II, gdyż Wacław był pod względem umysłowym ograniczony co sprawiło, iż nigdy się nie ożenił ani też nie współuczestniczył w życiu politycznym. Od czasu podziału księstwa w 1449 roku Jan II zaczyna odgrywać znaczną, bardzo samodzielnie realizowaną karierę polityczną. Scheda jaką otrzymał Jan II nie satysfakcjonowała księcia który szacował ją na około 30 tysięcy guldenów. Twierdził też, iż Baltazar jest mu winien jeszcze 7 tysięcy guldenów. Czy roszczenia Jana były zasadne tego nie wiadomo ale faktem jest , iż w sporze braci dla jego rozstrzygnięcia w latach 1469- 1472 pośredniczył ich wuj Fryderyk saski. Jeszcze w 1446 roku pomiędzy Fryderykiem saskim z jednej strony a Baltazarem, Rudolfem, Janem i Wacławem zawarte zostało porozumienie militarne o wzajemnej pomocy w razie konieczności. Zapewne dotyczyło ono również sfery politycznej . Porozumienie zawarto na okres 10 lat.
    Konflikty pomiędzy braćmi miały w zasadzie jedno materialne podłoże, które wywołane były słabą kondycją finansową księstwa żagańskiego. Książęta nie utrzymywali swojego dworu bowiem go nie mieli. Książę Jan II i Wacław mieli po jednym służącym a posiłki jadali u swych mieszczan. Obaj bracia tak jak i w zasadzie pozostała reszta książąt śląskich uwikłani byli w toczące się spory dynastyczne o koronę czeską i węgierską, co również nie odbywało się bez ściśle określonych nakładów finansowych z ich strony. Zawirowania polityczne tego czasu w tej części Europy stawiały księcia Baltazara i Jana II w różnych sytuacjach . Jednakże najistotniejsze były ich relacje wewnątrz samego księstwa żagańskiego, które oscylowały zawsze wokół ich potrzeb finansowych w większości związanych z prowadzonymi wojnami.
    Zatargi pomiędzy braćmi niekorzystnie odbijały się na Żaganiu jak i całym księstwie. Ucierpieli przy tym i żagańscy kanonicy którzy szczególnie doznawali uprzykrzeń ze strony księcia Jana II. Książę o sympatiach pro husyckich , czynnie występował w walce o koronę czeską po stronie Jerzego z Podiebradów wspierającego husytów. Baltazar z kolei wspierał w tej walce Wilhelma saskiego namawiając do poparcia tej kandydatury innych książąt śląskich na ich zjeździe w Legnicy , jaki odbył się tam w marcu 1458 roku. Jednakże dalsze poczynania stronnictwa wspierającego Jerzego wzrosły w siłę. Nie pomogły nawet zabiegi u papieża Piusa II, który nakazał utrzymać zgodę z Jerzym. Związek antypodiebradzki rozpadł się praktycznie po tym jak niemalże wszyscy książęta śląscy złożyli mu hołd w sierpniu 1459 roku w Świdnicy. Jan II taki hołd złożył dopiero parę dni później w dniu 31 sierpnia. Baltazar zdania nie zmienił . Stając na czele wrocławskiej opozycji został naczelnym wodzem wojsk Wrocławia , bowiem Jerzy Podiebrad zaatakował miasto jesienią tego roku. Miasto skutecznie obroniło się przed jego wojskami . Jednakże aby zapobiec natężeniu się konfliktu i ewentualnej przegranej wrocławian ,w styczniu 1460 roku zawarto ugodę z Jerzym poprzez mediację legata papieskiego, arcybiskupa Krety Hieronima. Wrocław miał złożyć hołd Jerzemu. Taka sama propozycja została złożona Baltazarowi który ją odrzucił a walkę z Podiebradowiczem zamierzał kontynuować dalej. Odrodziło to konflikt pomiędzy braćmi. Jaki wpływ powyższe wydarzenia miały na stosunki panujące w księstwie żagańskim okazało się nieco później. Otóż owe wydarzenia dla Żagania i całego księstwa były bardzo istotne. Książę Jan II walcząc z Baltazarem o przejęcie całkowitej władzy w księstwie , uzyskał poprzez swoje działania zamierzony cel jakim było przejęcie całego księstwa żagańskiego. Król Jerzy z Podiebradów nadał Janowi księstwo żagańskie w dziedziczne władanie wraz z Żaganiem, Przewozem i Nowogrodem Bobrzańskim. Wydawałoby się, iż Baltazar zrezygnował z walki o swe prawa do księstwa żagańskiego. Obrał drogę działań dyplomatycznych. Swe pierwsze kroki skierował na łużycki dwór margrabiego Fryderyka gdzie szukał wsparcia w swych dążeniach o odzyskanie księstwa. Udał się również na dwór króla Jerzego Podiebrada. Jednakże ten kierunek nie za wiele dał Baltazarowi skoro za kolejny etap swych zabiegów obrał Rzym. Papież również nie był skłonny poprzeć Baltazara gdyż musiałby tym samym potępić decyzję Jerzego o nadaniu księstwa Janowi II, a w tym momencie nie chciał zaogniać swych stosunków z królem czeskim.
    Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż pozycja polityczna książąt żagańskich w tej części Europy nie była bez znaczenia. W swych dążeniach do odzyskania księstwa Baltazar wystąpił u papieża z inicjatywą utworzenia koalicji przeciwko zagrożeniu tureckiemu. Nie pozostały one bez echa skoro w maju 1462 roku doszło do spotkania króla Jerzego z Kazimierzem Jagiellończykiem w Głogowie na którym ustalono, iż w razie ataku sułtana tureckiego na Polskę lub Czechy druga strona udzieli wsparcia. Oczywiście transakcja ta była transakcja wiązaną bowiem uregulowano wówczas kwestie handlowe pomiędzy Polską a Czechami. Nadto Kazimierz zrezygnował z dochodzenia sum posagowych u Czechów za życia Jerzego dla swej żony Elżbiety, a oznaczało to w praktyce rezygnację z ubiegania się króla polskiego o koronę św. Wacława. W całej tej sytuacji ciekawym jest to, iż obok Jerzego w czasie spotkania towarzyszył mu książę Jan II. Tak więc obaj bracia jednakowoż poprzez uczestnictwo w politycznych przedsięwzięciach w tym czasie aktywnie pilnowali swych interesów. Dodać należy, że po zakończonym spotkaniu władców w Głogowie król Jerzy skorzystał z zaproszenia Jana II i kilka dni spędził na żagańskim zamku. Nie było to całkiem bezinteresowne ze strony księcia. Liczył on bowiem, iż król wesprze go w mediacjach ze Zgorzelcem w sporze o przebieg drogi handlowej. W tej kwestii król stanął jednak po stronie Zgorzelca. Spór o to książę toczył nie tylko ze Zgorzelcem ale też z pogranicznymi wielmożami. Jednym z nich był Wacław von Biberstein który również nie zamierzał zrezygnować z korzyści jakie niosą za sobą kupcy przemierzający szlaki handlowe. W tym konflikcie Jan II już z chwilą objęcia Przewozu w 1449 roku zaczął czynić zabiegi o to aby szlak handlowy z Saksonii przez Śląsk i dalej do Polski szedł przez Przewóz a nie przez Zgorzelec. Spór był zażarty skoro obie strony, zarówno Jan II jak i Zgorzelec posuwali się do tego, iż napadali na kupców przetrzymując ich oraz zmuszając do przejazdu przez swoje ziemie. Problem z utrzymaniem szlaków którymi przemierzali kupcy nie był nowy. Już ojciec Jana II podejmował podobne kroki ale nieco odmiennie, bowiem zapewniał bezpieczeństwo kupcom dając im ochronę zbrojnych.
    Około 1465 roku , sytuacja króla Jerzego nie była zbyt stabilna. Antypodiebradzki Wrocław uzyskał od papieża Piusa II zgodę na odłożenie złożenia hołdu królowi. Osłabiło to pozycję Jana II a pobudziło z kolei Baltazara do dalszych działań. Ich efektem było to , iż papież poparł księcia w jego dążeniach do odzyskania księstwa żagańskiego. Legat papieski Hieronim zasugerował księciu Janowi aby ułożył osobiste stosunki z bratem Baltazarem pokojowo i zakończył toczone spory, również z innymi książętami śląskimi. Papież w dwóch przekazanych Baltazarowi breve nakazał legatowi udzielić wszelkiej pomocy dla odzyskania księstwa a w drugim zagroził Janowi II klątwą w przypadku gdyby nie zechciał dobrowolnie przekazać bratu księstwa. Na straży egzekucji breve stanął proboszcz katedry wrocławskiej Jan Düster co z kolei spowodowało zaniepokojenie Wrocławia, iż opowiedzenie się po stronie Baltazara narazi miasto na ataki ze strony Jana. Zaistniały konflikt zamierzano rozwiązać pokojowo jednakże Jan do Wrocławia na zjazd książąt nie przybył. Tym samym zgodnie z treścią breve został ekskomunikowany a księstwo obłożono interdyktem. Jan II nie pozostał biernym na taki rozwój wypadków. Nie przestraszył się ekskomuniki. Skutecznie uderzył w handel wrocławski a przede wszystkim w kupców wrocławskich jak i tych z Wrocławiem handlujących . Zrobił to w bardzo prosty sposób napadając na kupców. Pozbawiał ich towaru a tym samym ich dalsza podróż do Wrocławia była już bezcelowa. Tak postąpił też z kupcami wędrującymi do Wrocławia z Norymbergii .
    Pomimo nałożenia ekskomuniki na księcia i interdyktu na księstwo poddani nie wypowiedzieli mu posłuszeństwa, ale bliskie otoczenie księcia nalegało na podjęcie działań w celu zdjęcia interdyktu. Działanie w imieniu Jana księcia Konrada oleśnickiego w Rzymie niczego w stanowisku papieża nie zmieniły. Jan nie zgodził się na postawione warunki jak między innymi nakazujące mu odstąpienie od popierania króla Jerzego . Gdyby to uczynił papież zdjąłby interdykt z księstwa w przeciągu ośmiu miesięcy. Świadomość konsekwencji jakie pociągnęłoby za sobą wystąpienie księcia z obozu króla Jerzego nadto było dla Jana widoczne. Utrata księstwa nastąpiłaby niemal natychmiast. A na to książę nie mógł sobie pozwolić . Świadomość, iż w najlepszym wypadku mógłby zatrzymać tylko Przewóz odwodziła go od podjęcia decyzji odstąpienia króla Jerzego. Papież dał królowi jeszcze jedną szansę na zachowanie swego status qwo. Miał udać się do Rzymu i ukorzyć przed nim. Zamiast tego Jerzy ponownie wszczął konflikt z Wrocławiem oskarżając mieszczan o to, iż zamierzają pozbawić króla życia. Ponownie do ukorzenia się króla wezwał nowy papież Paweł II. I to wezwanie pozostało tak jak poprzednie bez echa. Papież podjął więc radykalne kroki ekskomunikując króla w 1465 roku. Dla jego stronników jak i przeciwników miało to ogromne znaczenie. Stronników króla zaczęło ubywać. Na Śląsku pozostali tylko Jan II oraz książęta oleśniccy. Pozycja Baltazara wzrastała. W takiej sytuacji politycznej postanowił Baltazar zawalczyć o odzyskanie księstwa żagańskiego. Z trzystuosobowym oddziałem udał się do stryja Henryka IX do Kożuchowa aby uzyskać od niego czynne wsparcie do wystąpienia przeciwko Janowi. Ten jednakże nie czekając na rozwój wypadków uderzył zbrojnie na Baltazara zmuszając go do odwrotu spod Kożuchowa. Fakt ten przyspieszył decyzję Henryka IX o wsparciu Baltazara. W konsekwencji tego w listopadzie 1467 roku zawiązany wcześniej związek w skład którego weszli przeciwnicy Jana II , jak Henryk IX, Henryk von Biberstein, , Jarosław ze Stenberku, zdecydował o wyprawie na Żagań. W wyniku znacznej przewagi wojsk związku po przegranych kilku potyczkach i trzydniowym oblężeniu Żagania Jan II skapitulował. Najistotniejszym warunkiem zawarcia ugody było to, czego książę obawiał się najbardziej a mianowicie powrotu do podziału księstwa z 1449 roku. Książę Jan II w sposób uroczysty zadeklarował przyjęcie warunków umowy co potwierdziła szlachta Żagania i Przewozu. Warunki wynikające z umowy książę spełnił tylko częściowo. Żagań przekazał bratu. Natomiast nie spotkał się z nim ani nie zrezygnował z popierania króla Jerzego z Podiebradów na dwór którego wnet się udał. Tam zapewnił króla o swej wierności wobec niego.
    Już te poczynania Jana wskazywały, iż nie zrezygnuje tak łatwo z księstwa żagańskiego. Dalsze zawirowania sytuacji politycznej na Śląsku spowodowane zostały wyborem przez stany czeskie w Ołomuńcu maju 1468 roku na króla Czech Macieja Korwina. Nowemu królowi którego pozycja na Śląsku nie była wcale taka mocna Baltazar złożył hołd bardzo szybko, bowiem już w czerwcu tego roku. Jan tego nie zrobił. Z boku wyczekiwał na dalszy rozwój wypadków. Z destabilizacji politycznej na Śląsku będącej wynikiem sukcesji tronu w Czechach skorzystał Jan. Najechał ziemie księstwa żagańskiego łupiąc je i siejąc zniszczenie. Mimo, iż miasta nie zdobył to pokazał , że nie będzie bezczynnie stał z boku kiedy nadarza się okazja odzyskania Żagania. Ponownie najechał Żagań w początkach 1471 roku oblegając miasto, ale Baltazar i wspomagający go brat Wacław pieniężnie oddalili widmo zniszczeń i pożogi .Ofiarowaną sumą Jan widocznie zadowolił się bowiem odstąpił od oblężenia.
    Rok 1471 był dla Jana II bardzo szczególny. Stracił księstwo żagańskie. Zmarł też jego dobroczyńca Jerzy z Podiebradów. Decyzję o poparciu dla nowego króla , Macieja Korwina podjął dosyć szybko, a już w październiku 1471 roku jako poseł króla Macieja pojawił się na zjeździe we Wrocławiu. Obrady zjazdu nie dały bezwzględnego poparcia dla króla Macieja który szukał wsparcia w związku z planowaną wojną z Polską, ale dla Jana II były nader szczególne . Otrzymał jedno z ważniejszych stanowisk wojskowych ,a nadto zaopatrzony został w znaczną kwotę pieniędzy przeznaczoną na werbunek wojska. Nie przejmował się tym, iż nie realizuje nakazów króla, a kierowany własnymi pobudkami postanowił odzyskać Żagań. Z zaciężnym wojskiem skierował się pod Żagań pod murami którego stanął 4 maja 1472 roku. Wystarczyły trzy dni oblężenia aby miasto zostało przez niego zdobyte. Żagań w wyniku oblężenia spłonął niemal doszczętnie. Baltazar bronił się jeszcze na żagańskim zamku do 16 maja, ale poddał się nie widząc szans na jakąkolwiek odsiecz. Jan z kolei obiecał bratu, iż swobodnie opuści zamek, jednakże przyrzeczenia tego nie dotrzymał, i uwięził Baltazara w zamkowej wieży w Przewozie gdzie ten wkrótce zmarł, jak głosi legenda śmiercią głodową. Działania Jana skierowane na odzyskanie Żagania i księstwa skomplikowały sytuacje księcia. Był zapewne świadom tego, iż za sprzeniewierzenie pieniędzy króla Macieja przeznaczonych na zupełnie inny cel nie czeka go pochwała. Miał udać się do Budy wezwany przez króla Macieja, lecz fakt ten odwlekał na tyle na ile się dało. Sytuacja jaka się wytworzyła spowodowała, że książę Jan II poprzez opata żagańskiego konwentu Marcina Rinkenberga ( 1468 – 1489 ) podjął rozmowy z książętami saskimi o sprzedaży księstwa żagańskiego. Sasi chętnie podjęli rozmowy zwłaszcza iż byli kuzynami Jana II . Pośrednictwo opata dało pozytywne rezultaty. Układ o sprzedaży księstwa został przypieczętowany 12 grudnia 1472 roku. W dniu 19 grudnia książę oficjalnie ogłosił, że sprzedał księstwo elektorom saskim Ernestowi i Albrechtowi oraz ich spadkobiercom. W ten oto sposób po 482 latach nastąpił kres władztwa książąt żagańskich z rodu Piastów nad tymi ziemiami. Dla Żagania i całego księstwa żagańskiego z tą chwilą rozpoczęła się nowa era w jego dziejach.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć tych znaczników i atrybutów HTMLa: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

CommentLuv badge