rel='stylesheet' type='text/css'>

«

»

Bojadła

Bojadła (niem. Boyadel) – wieś w Polsce położona w Kotlinie Kargowskiej w województwie lubuskim, w powiecie zielonogórskim, w gminie Bojadła. Do Bojadeł należy także przysiółek Karczemka.

Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z końca XII wieku. W latach 1579-1904 należała do rodu Kottwitz’ów. W Bojadłach, powstało pierwsze w Polsce kino wiejskie „Start”.

Zabytki Bojadeł:

 

  • kościół ewangelicki, obecnie rzymsko-katolicki, parafialny pod wezwaniem św. Teresy od Dzieciątka Jezus, szachulcowy, z 1757 roku
  • plebania, klasycystyczna z początku XVIII/XIX wieku
  • zespół pałacowo-parkowy, z 1735 roku:
    • pałac z połowy XVIII wieku
    • dwie oficyny
    • dwie kordegardy
    • park.

źródło

Z Chich do Bojadeł jest 68 km. Odrę przekracza się w Nowej Soli. Po zwiedzeniu Bojadeł warto przez przeprawę promową w Milsku przeprawić się przez Odrę i zwiedzić miejscowość Zabór z pięknym pałacem rodu Cosel.

 

Pałac w Bojadłach

W 1707 roku, po ponad 150 letnim okresie gospodarowania miejscowymi dobrami z położonej w Konotopie siedziby rodowej, Adam von Kottwitz rozpoczął budowę pierwszego pałacu w Bojadłach. Ostatecznie po pożarze, w latach 1734-1735 Dawid Henryk von Kottwitz odbudował rezydencję. Powstało nowe założenie przestrzenne ukształtowane w panującym wówczas stylu baroku. Do frontowej strony pałacu przylegał honorowy dziedziniec zało­żony na planie prostokąta, otoczony zabudowaniami gospodarczymi. Wjazd na teren rezydencji prowadził przez bramę osadzoną w murowanych filarach, zwieńczonych wazonami. Po obu stronach ogrodzenia wybudowano dwa pawilony z wieżami. Na jednej z wież umieszczono zegar słoneczny, na drugiej mechaniczny.

Do 1904 roku pałac pozostawał w rękach rodziny von Kottwitz. W 1904 roku spadkobierczyni Ewa von Bassewitz-Levetzow sprzedała ponad trzystuletnie dziedzictwo von Kottwizów generałowi Reinhardowi von Scheffer z Berlina. W rękach von Schefferów pałac pozostawał do 1945 roku.

Po zakończeniu działań wojennych pałac przeszedł na własność Skarbu Państwa. W latach 50. XX wieku w budynku mieścił się ośrodek zdrowia, a na przełomie lat 50. i 60. XX wieku szkoła podstawowa. W 1967 roku przeprowadzono remont budynku, przystosowując go do funkcji ośrodka kolonijnego.

Budynek nie jest użytkowany od 1985 roku i popada w ruinę.

 

Kościół w Bojadłach

W latach 1757-1758, z fundacji Adama Heinricha Kottwitza, w Bojadłach zostaje wzniesiony kościół. Według przekazów źródłowych świątynia służyła wówczas nie tylko ewangelikom. Prawdopodobnie mogli w niej odprawiać msze także katolicy a kazania miały być wygłaszane również w języku polskim.

 

Informacje o miejscowości mogą Państwo przeczytać na stronie Tomasza Mietlickiego. Jest dostępna wersja w języku niemieckim.

 

Obszerna monografia miejscowości w opracowaniu pana Grzegorza Bosy jest dostępna w Bibliotece Cyfrowej.

Przytaczamy poniżej fragmenty tego opracowania zachęcając do lektury 20.stronicowego materiału, który zawiera też streszczenie w języku niemieckim.

 

PWSZ IPiA STUDIA LUBUSKIE

Tom IX Sulechów 2013

 

GRZEGORZ BOSY

Urząd Gminy w Bojadłach

Rozwój wsi Bojadła jako centrum majątku ziemskiego na północnym Śląsku do 1945 roku

 

Bojadła, położone w północnej części historycznego Śląska, do 1945 r. odgrywały znaczną rolę jako lokalny ośrodek administracyjny dóbr ziemskich. Celem niniejszego artykułu jest ukazanie roli, jaką pełniła wieś Bojadła, będąc administracyjnym centrum majątku szlacheckiego (Rittergüt). Począwszy od 1740 r. dobra bojadelskie były sukcesywnie powiększane i modernizowane, dzięki czemu, na przełomie XIX i XX w. stały się jednym z największych majątków ziemskich w północnej części Śląska. Zaprezentowane dzieje wsi wraz z rozwijającym się majątkiem ukazują, jak na przestrzeni dwóch stuleci Bojadła funkcjonowały początkowo wyłącznie jako zaplecze siedziby właścicieli, a następnie jako ośrodek sądowniczy, religijny, w końcu jako nieduży ośrodek gospodarczy. Za datę graniczną opracowania przyjęto dzień 31 stycznia 1945 r., a więc datę zajęcia wsi przez wojska Armii Sowieckiej i przyłączenia jej do Polski.

 

Bojadła na przestrzeni stuleci charakteryzują dwa okresy, w których przeżywały gwałtowny rozwój i okres świetności. Pierwszy przypada na wiek XVIII, kiedy to za panowania rodziny von Kottwitz powstają we wsi barokowa rezydencja i szachulcowy kościół, a także formuje się znacznych rozmiarów majątek ziemski, który w zasadzie w niezmienionej formie przetrwał aż do końca II wojny światowej. Drugi okres, to czas 1. poł. XX w., kiedy to po zakupie majątku ziemskiego przez niemieckiego generała, Reinharda von Scheffera, Bojadła stały się znaczącym punktem rolniczo-przemysłowym nie tylko w obrębie powiatu zielonogórskiego, ale również we wschodniej części Niemiec

Bojadła do roku 1740

Pierwsza, odnotowana wzmianka o wsi pochodzi z 1291 r., kiedy to Fritzko von Löbel otrzymał miejscowość wraz z okolicznymi terenami jako lenno od władającego już w Konotopie i Otyniu rodu Zabeltitzów5. Kontrakt lenny trwał blisko dwa stulecia. W roku 1482 wygasła linia dynastyczna Zabeltitzów, wskutek czego Bojadła wraz z Konotopem stały się własnością rodziny von Löbel. Pierwszym – pisemnie potwierdzonym – przedstawicielem rodziny był Balthasar von Löbel, który władał wsią w roku 1513. Nie ma również pewnej informacji jak długo w posiadaniu tego rodu były Bojadła, pewna jest za to wiadomość, że w latach 1562-1576 wsią i okolicami (wraz z Konotopem) władał Wolff von Dyhrn, zaś w latach 1576-1579 wdowa po nim – Magdalena z rodu von Glaubitz.

Przełomową datą w historii wsi staje się rok 1579. Wówczas to nowym właścicielem Bojadeł, Konotopu i okolic zostaje Sigismund von Kottwitz7 (ożenił się z córką Wolffa von Dyhrn – Anną von Glaubitz)8. Kottwitzowie9, jak się później okazało, zostali dziedzicami majątku w Konotopie na następnych 209 lat (w 1788 r. sprzedali dobra konotopskie rodzinie von Luck), zaś Bojadeł na 325 lat. Od chwili nabycia majątku w 1579 r. dobra bojadelsko-konotopskie tworzyły całość z siedzibą zarządczą w Konotopie, gdzie von Kottwitzowie zamieszkali w budynku zamkowo-pałacowym odziedziczonym po rodzinie von Dyhrn.

Majątek bojadelski staje się zupełnie samodzielny w roku 1702, kiedy to po śmierci Adama Wenzla weszły w życie postanowienia jego testamentu, w którym Konotop zapisał starszemu synowi Dawidowi Heinrichowi, zaś Bojadła wraz z okolicznymi wsiami i folwarkami młodszemu Adamowi.

Od kiedy Bojadła w 1702 r. stały się centralnym punktem samodzielnego majątku ziemskiego rozpoczął się okres ich rozwoju. Dbałość kolejnych właścicieli dóbr o mieszkańców i własny majątek spowodowały znaczny przyrost liczby ludności, dzięki czemu wieś potrafiła wykształcić swój małomiasteczkowy charakter.

Trwający blisko 250 lat proces systematycznego rozwoju sprawił, że Bojadła przed 1945 r. stały się nie tylko administracyjnym centrum majątku ziemskiego, ale również zaczęły spełniać rolę centrum religijnego, oświatowego, gospodarczego, przemysłowego, usługowego czy wreszcie nawet kulturalnego.

Kres temu położył dopiero koniec II wojny światowej i klęska Niemiec.

Bojadła na starych pocztówkach.

 

Permalink do tego artykułu: http://palacchichy.pl/bojadla/

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć tych znaczników i atrybutów HTMLa: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

CommentLuv badge